Oluk Temizliği ve Dere Temizliği — İstanbul ve Kocaeli

Tıkalı oluk aslında neye mal olur?

Oluk, çatının bütün yüzeyine düşen suyu toplayıp tek bir noktadan, kontrollü biçimde aşağı indirmek için vardır. Yaprakla, çamurla ve yosunla dolduğu anda bu görevi bırakır; su artık oluğun en alçak kenarından, yani çoğu zaman saçağın tam ortasından aşağı dökülür. Asıl mesele bir kere ıslanmak değil, her yağışta suyun aynı noktaya aynı şekilde inmesidir.

Kadıköy ve Üsküdar'ın eski apartmanlarında en sık gördüğümüz tablo budur: kimse çatıya çıkmadığı için tıkanıklık yıllarca sürer, sonunda yapılan iş oluk temizliği değil, saçak yenileme ve cephe onarımı olur.

• Ahşap saçak ve alınlık tahtası: sürekli ıslanan ahşap önce boyasını atar, sonra lif lif kabarır; birkaç kış içinde çürüyüp elle dağılacak hale gelir.
• Cephe: oluktan taşan su temiz değildir, içinde çamur ve yosun taşır. Boyalı cephede dikey siyah izler, mantolamalı cephede sıva kabarması bırakır.
• Bina dibi ve temel: saçaktan dökülen su binanın dibine düşer, bodrum duvarında rutubet ve duvar yüzeyinde tuz çiçeklenmesi yapar.
• Oluğun kendisi: içinde sürekli su duran PVC oluk aralarından sarkar, galvaniz oluk dipten paslanır, askı braketleri ağırlıktan açılır.
• Kış: oluk içinde donan su hacim büyütür, ek yerlerini ve indirme ağzını zorlar; ilkbaharda sızdıran bir oluk çıkar.

Oluk tıkanıklığına ne sebep olur?

Oluk tıkanıklığı tek bir sebepten olmaz; genelde birkaç şey üst üste birikir ve son sağanak hepsini indirme ağzına sürükler. Çatınızın çevresinde ne olduğunu bilmek, temizlik sıklığını da belirler.

• Yaprak: çınar, ıhlamur ve dut yaprağı ıslanınca hamur gibi yapışır. Sarıyer, Beykoz ve Çekmeköy gibi ağaçlık yerlerde ana sebep budur.
• Kuş yuvası: güvercin ve karga iniş borusu ağzını hazır yuva yeri sayar; çubuk ve tüy yığını suyu tamamen keser.
• Yosun ve kiremit tozu: eski kiremitten kopan tozla karışan yosun, oluk tabanında çamur tabakası oluşturur. Bu tabaka kuruyunca taş gibi olur.
• Kiremit ve harç kırıkları: mahya harcı döküldükçe parçalar oluğa iner, süzgeci kapatır.
• Shingle taneleri: yaşlanan shingle çatıdan dökülen mineral taneler oluk dibinde kum gibi birikir.
• Sarmaşık ve ot: oluk içindeki çamur tohum tutar; ilkbaharda oluğun içinde ot bittiğini görürsünüz.
• Klima drenajı: cepheye monte klimaların tahliyesi oluğa verilmişse kireç ve toz birikimi hızlanır.

Oluk temizliği ne zaman yapılmalı?

Sahada iki sabit tarih vardır. Birincisi yapraklar tamamen döküldükten sonrası, yani sonbaharın sonu; ikincisi kış bittikten sonrası, yani ilkbahar. Sonbahar temizliği kış boyunca taşmayı önler, ilkbahar temizliği kışın inen kiremit kırıklarını, kuş yuvası artıklarını ve çamuru alır.

Yılda iki tur çoğu bina için yeterlidir. Çatının çevresinde ağaç varsa bu sayı üçe çıkar; Beykoz ve Sarıyer'de yaprak dökümü uzun sürdüğü için sonbahar temizliğini erken yapmak işe yaramaz, bir kez daha gelmek gerekir. Dilovası, Çayırova ve Gebze'nin sanayi hattındaki binalarda ise mesele yaprak değildir: havadaki toz ve kurum oluk tabanında yağlı bir çamur oluşturur, o da iki turu zorunlu kılar.

• Yağmurda saçaktan perde gibi su döküldüğünü gördüyseniz beklemeyin.
• İniş borusundan hiç su gelmiyor ya da boru dip kısmından sızıyorsa tıkanıklık vardır.
• Cephede oluk hizasında yeni bir yeşil-siyah leke oluştuysa su yanlış yerden iniyordur.
• Lodoslu bir fırtınadan sonra çatıda kiremit kaydıysa oluk da dolmuş olabilir.
• Kışın oluk ucunda buz sarkıtı oluşuyorsa oluk içinde duran su var demektir.

Sahada yağmur oluğu temizleme nasıl yapılır?

Yağmur oluğu temizleme, hortumu tutup içine su sıkmak değildir. Su, kurumuş çamuru çözmeden iter ve tıkanıklığı görünmeyen bir yere, iniş borusunun dirsek noktasına taşır. Doğru sıra tersinden çalışır: önce katı madde elle alınır, su en sonda gelir.

Temizlik biterken saçak bölgesine de bakılır. Alt sıra kiremitler kaymış, mahya harcı dökülmüş ya da dere sacı delinmişse bunu oluk temizliği sırasında görmek, kışın su tavandan indikten sonra öğrenmekten çok daha iyidir.

• Erişim ve emniyet kurulur: sabit ayaklı merdiven, yüksek binalarda sepetli platform ya da emniyet kemeri ve yaşam hattı.
• Kaba pislik elle ve küçük kürekle toplanır, kovaya doldurulup aşağı indirilir; saçaktan aşağı atılmaz.
• Oluk tabanındaki kurumuş çamur tabakası spatula ve fırçayla sökülür, galvaniz yüzey çizilmeyecek şekilde çalışılır.
• İniş borusu ağzındaki süzgeç sökülüp ayrı temizlenir; süzgeç yoksa takılması önerilir.
• İniş borusuna yukarıdan su verilerek denetlenir, tıkanıklık varsa boru spirali kullanılır.
• Oluk eğimi kontrol edilir: su indirme ağzına akmıyor, bir yerde göllenip duruyorsa askı ayarı yapılır.
• Ek yerleri, dilatasyon parçaları ve mastik derzleri gözden geçirilir; kuruyup çatlamış derz yenilenir.
• Son olarak bol suyla akış testi yapılır, alt çıkışın nereye bağlandığı görülür.

İniş borusu kontrolü olmadan temizlik yarım kalır

Oluk pırıl pırıl olsa bile su gitmiyorsa sorun aşağıdadır. Tıkanıklığın büyük kısmı iniş borusunun doksan derecelik dirseklerinde, iki boru ekinin daralttığı noktada ya da borunun zemine girdiği yerde olur.

Bakırköy ve Bahçelievler'in eski apartmanlarında iniş borusu doğrudan bina altındaki eski drenaj hattına bağlıdır; yıllar içinde o hat çamurla dolar, su geri teper ve en üstteki ek yerinden cepheye sızar. Maltepe ile Kartal'da ise borunun zemin kotunda kırılmış olduğunu, suyun doğrudan temel dibine boşaldığını çok gördük. Bu yüzden temizlikten sonra mutlaka su testi yaparız: yukarıdan verilen su alt çıkıştan aynı debiyle geliyor mu, ona bakarız.

• Boru gövdesinde nemli lekeler ve yosun izi: içeride tıkanıklık ve taşma var demektir.
• Boruya vurunca çıkan tok ses: o kotta dolgu vardır.
• Kışın boru dibinde buzlanma: su boru içinde duruyor.
• Zemin çıkışında suyun binaya doğru akması: yönlendirme parçası veya yağmur suyu hattına bağlantı gerekir.

Dere temizliği: iki çatı arasındaki gizli tıkanıklık

Dere, iki çatı eğiminin birleştiği hattır ve çatının en çok su taşıyan bölgesidir. Oluk taşarsa su dışarı akar, dere tıkanırsa su doğrudan kiremidin altına girer. Bu yüzden dere temizliği bizim için oluktan bile önceliklidir.

Ümraniye ve Sancaktepe'nin bitişik nizam binalarında iki bloğun birleştiği derelere yıllarca kimse bakmaz; yaprak ve çamur dere sacının üzerinde tabaka yapar, su o tabakanın altından yan kiremitlere sızar ve tavandaki leke ancak bir iki yıl sonra görünür. Gebze, Dilovası ve Körfez'deki sanayi yapılarının sac çatılarında ise mesele korozyondur: dere sacı üzerinde duran nemli çamur önce boyayı, sonra galvanizi yer, sac dipten delinir. Dere temizliğinde çamuru almakla yetinmeyip ek yerlerine, perçin ve vida başlarına, kenar kıvrımlarına bakmak gerekir.

Yaprak koruyucu ızgara gerçekten işe yarar mı?

Yarar, ama sihirli değildir. Izgara iri yaprağın, dal parçasının ve kuş yuvasının oluğa dolmasını büyük ölçüde engeller; kiremit tozunu, çam iğnesini ve havadan gelen ince tozu engellemez. Yani temizlik ihtiyacını azaltır, ortadan kaldırmaz.

Montajda en sık yapılan hata, ızgarayı alt sıra kiremidin altına kadar sokup kiremidi kaldırmaktır; o boşluktan rüzgârlı yağmurda su çatı tahtasına girer. Ataşehir ve Ümraniye'deki bazı sitelerde tam bu yüzden ızgarayı söküp yeniden monte ettik.

• Delikli metal ızgara: en dayanıklı çözüm. Yaprak üstünde kalır, rüzgârla savrulur.
• Plastik kafes: hafiftir, montajı kolaydır; ancak güneşte kırılganlaşır, birkaç kış sonra parça parça oluğa dökülür.
• Fırça tipi: çam ve sedir gibi iğne yapraklı ağaç varsa iğneler fırçaya saplanır, asıl temizlik derdi ızgaranın kendisi olur.
• Mikro elek: en ince eleme sağlar, tozla yüzey filmi tuttuğu için düzenli fırçalama ister.

Oluk temizliğinde sık yapılan hatalar

Bu iş, merdivenden düşmeyle sonuçlanan ev kazalarının en yaygın sebeplerinden biridir. Kendiniz yapmaya kalkarsanız en azından aşağıdaki hataları yapmayın.

• Merdiveni oluğa yaslamak: PVC oluk ağırlık taşımaz, kırılır; galvaniz oluk ezilir ve eğimi bozulur. Merdiven duvara ya da sabit bir noktaya dayanmalı.
• Tek başına çıkmak: aşağıda merdiveni tutan biri olmadan çatıya çıkılmaz.
• Islak ya da yosunlu kiremide basmak: kiremit ıslakken buz gibi kayar, kuruyken de basılan noktadan çatlar.
• Çamuru iniş borusuna doğru süpürmek: tıkanıklığı ulaşamayacağınız bir yere taşır.
• Yüksek basınçlı yıkama makinesini oluğa tutmak: derz mastiğini söker, boyalı sac yüzeyin boyasını kaldırır.
• Çıplak elle çalışmak: kuş pisliği ve küflenmiş yaprak sağlık riskidir, eldiven ve maske şarttır.
• Fırtına biter bitmez çıkmak: lodos sürerken çatıda durmak mümkün değildir, rüzgâr düşene kadar bekleyin.

İstanbul ve Kocaeli'de oluk temizliği

Marmara'da yağış kısa sürede ve şiddetli düşer. Oluk yavaş yavaş dolan bir kap gibi çalışmaz; on dakikalık bir sağanakta çatının bütün suyu aynı anda gelir ve tıkalı oluk tam o on dakikada taşar. Lodos da yaprağı, poşeti ve kum tozunu çatıya taşıyıp derenin ve süzgecin üstüne yığar.

Kartal, Tuzla, Darıca ve Karamürsel gibi deniz kıyısı yerlerde tuzlu nem galvaniz oluğu ve bağlantı vidalarını içten yer; temizlik sırasında oluğun dip kısmına ve askı braketlerine ayrıca bakmak gerekir. İzmit, Başiskele ve Kartepe'de arazi ağaçlık olduğu için yaprak yükü daha fazladır. Pendik, Sultanbeyli ve Esenyurt'un yeni yapı stoğunda ise oluk yenidir ama iniş borusu sayısı çatı alanına göre az bırakılmış olabilir; orada tıkanıklık olmasa bile şiddetli yağışta taşma görürsünüz.

Argi Çatı olarak İstanbul ve Kocaeli'nin tüm ilçelerinde oluk, dere ve iniş borusu temizliği yapıyoruz. Çatınızda ne olduğunu telefonda tarif etmek zordur; Hayrettin Usta yerinde bakar, oluğun ve derenin durumunu size gösterir. Telefon ya da WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Oluk temizliği yılda kaç kez yapılmalı?

Çoğu bina için yılda iki tur yeterlidir: yapraklar tamamen döküldükten sonra sonbaharın sonunda bir kez, kış bittiğinde ilkbaharda bir kez. Çatının çevresinde çınar, ıhlamur ya da çam gibi ağaçlar varsa bu sayı üçe çıkar, çünkü yaprak dökümü tek seferde bitmez ve erken yapılan temizlik boşa gider. Sanayi bölgelerindeki binalarda yaprak yerine toz ve kurum birikir; orada da iki turun altına inmemek gerekir.

Oluğum temiz ama yağmurda yine taşıyor, sebebi ne olabilir?

Temiz bir oluğun taşmasının üç klasik sebebi vardır. Birincisi eğim: oluk indirme ağzına doğru düşmüyorsa su ortada göllenir, dolunca kenardan aşağı döker. İkincisi kesit ve iniş borusu sayısı; çatı alanına göre dar oluk ya da tek iniş borusu bırakılmışsa şiddetli sağanakta su yetişemez. Üçüncüsü askı braketlerinin gevşemesidir: oluk öne doğru yattığında su duvar tarafından değil, dış kenardan taşar.

Apartmanda oluk temizliği kimin sorumluluğunda?

Oluk, dere ve iniş borusu binanın ortak alanıdır; sorumluluk tek bir daireye değil, kat malikleri kuruluna aittir. Uygulamada işi yönetim organize eder, gider de yönetim planındaki paylaşım esasına göre bölünür. Suyu en üst kat dairesi alıyor olması, temizliğin o daireye ait olduğu anlamına gelmez. Yönetim yoksa maliklerden birinin bizi çağırıp çatının durumunu yerinde tespit ettirmesi en pratik yoldur.

Yaprak koruyucu ızgara taktırırsam bir daha temizlik gerekmez mi?

Gerekir, ama daha seyrek. Izgara iri yaprağı, dal parçasını ve kuş yuvasını tutar; kiremit tozunu, çam iğnesini ve havadan gelen ince tozu tutmaz. Bu ince malzeme ızgaranın altında yavaşça çamur tabakası yapar, o yüzden yılda en az bir kontrol şarttır. Ayrıca ızgaranın üstü de zamanla biriken yaprakla kapanır; üzerinin süpürülmesi gerekir.

Kış ortasında oluk tıkandı, hemen temizlenebilir mi?

Temizlenebilir ama hava şartına bağlıdır. Kiremit ıslakken ya da buzluyken çatıya çıkmak tehlikelidir, lodos sürerken de çalışılmaz. Böyle durumlarda önce en acil noktaya, yani iniş borusu ağzına ve suyun içeri girdiği yere müdahale edip taşmayı durdururuz; kapsamlı temizliği hava düzelince yaparız. Su tavandan içeri geliyorsa beklemeyin, geçici örtmeyle ilerlemesini durdurmak mümkündür.

Temizlik sırasında oluğun hasarlı olduğu anlaşılırsa ne yapılır?

Bu sık karşılaştığımız bir durum. Dipten paslanmış galvaniz oluk, güneşte kırılganlaşmış PVC ya da açılmış bir ek yeri ancak içi boşaltılınca görünür hale gelir. Temizliği tamamlar, hasarın yerini ve büyüklüğünü size gösteririz; sorun kısa bir bölümdeyse parça değişimi, oluğun geneli bitmişse yağmur oluğu yenileme gündeme gelir. Karar, oluğun tamamı görüldükten sonra verilmelidir.