Çatı Sökümü: İstanbul ve Kocaeli'de Güvenli Söküm İşleri

Çatı sökümü ne zaman gerekir, aktarma yetmez mi?

Her sorunlu çatı sökülmez. Kiremitler sağlamsa, ahşap karkasta çürüme yoksa ve sızıntı belirli noktalardaysa aktarma çoğu zaman doğru çözümdür. Söküm kararı; taşıyıcı ahşabın çürümesi, mertek ve aşıkların sarkması, çatı formunun bozulması, eski eternit levhaların kırılıp dağılmaya başlaması ya da kat ilavesi, güçlendirme, komple yenileme gibi durumlarda verilir.

Kadıköy ve Üsküdar'daki eski apartmanlarda sık gördüğümüz tablo şu: üstteki kaplama defalarca yamanmış ama altındaki ahşap yıllarca ıslanıp kurumuş, artık çivi tutmuyor. Böyle bir çatıya yeni kiremit dizmek, emeği çürük zemine yatırmaktır. Keşifte çatı arasına girer, merteklerin altını, mahya hattını ve saçak uçlarını elle yoklarız. Ahşaba çakı ucu rahatça batıyorsa orada aktarma konuşulmaz. Söküm kararı hislere değil, karkasın gerçek durumuna bakılarak verilir.

Söküm öncesi keşif: sahada neye bakıyoruz?

Keşifsiz söküm, iş programını da güvenlik planını da baştan çürütür. Çatıya çıkıp yürümeden, altındaki dairenin tavanını görmeden, sokağı ve iskelenin kurulacağı cepheyi incelemeden plan yapılmaz. Ataşehir ve Ümraniye'nin dar ara sokaklarında konteynerin nereye konacağı bile işin sırasını değiştirebiliyor.

• Kaplama cinsi: Marsilya veya oluklu kiremit, eternit levha, trapez sac, shingle, bitümlü örtü
• Eternit levhaların bütünlüğü, kırık ve dağılma oranı, asbest ihtimali
• Ahşap karkas durumu: mertek, aşık, mahya direği ve tahta kaplamadaki çürüklük
• Çatı arasının kullanım şekli ve altındaki dairenin tavan tipi
• İskele kurulacak cephe, yaya geçişi, sokak trafiği ve park eden araçlar
• Enerji hattı mesafesi, komşu binaya bakan yüz ve bitişik nizam durumu
• Baca, dere, oluk, uydu anteni, güneş kolektörü ve klima dış üniteleri
• Konteyner yeri, belediye izni ihtiyacı ve kamyonun manevra alanı

Eternit söküm ve asbest riski: pazarlığı olmayan konu

Eternit dediğimiz lifli çimento levhaların eski üretimlerinde asbest bulunur. Levha bütün haldeyken risk sınırlıdır; asıl tehlike kırıldığında, kesildiğinde, matkapla delindiğinde veya kürekle aşağı atıldığında ortaya çıkar. Gözle görülmeyen lifler havaya karışır ve akciğerde yıllar sonra hastalık yapar. Bu yüzden asbestli malzeme sökümü mevzuata bağlıdır: söküm planı hazırlanır, iş yetkilendirilmiş asbest sökücü belgesi olan personelce yapılır, atık lisanslı bertaraf tesisine gönderilir. Pendik ve Tuzla'daki müstakil evlerin garaj, kömürlük ve müştemilat çatılarında bu levhalara hâlâ sık rastlıyoruz.

• Levha kırılmaz; vida ve çivileri sökülerek bütün halinde indirilir
• Söküm öncesi yüzey hafifçe nemlendirilir, toz kalkışı kesilir
• Kırık parçalar süpürülmez; nemli bezle toplanır, uygun filtreli makineyle çekilir
• Tek kullanımlık tulum, FFP3 maske ve gözlük zorunludur
• Levhalar çift kat polietilene sarılıp asbest etiketiyle işaretlenir
• Asbestli atık inşaat molozuna asla karıştırılmaz, ayrı sevk edilir
• Bina sakinleri bilgilendirilir, çalışma boyunca pencereler kapalı tutulur

İskele ve emniyet ağı olmadan çatıya çıkılmaz

Bu işin iki büyük kazası var: adamın düşmesi ve malzemenin düşmesi. İkisinin de arkasında aynı sebep yatar, acele etmek. Sarıyer ve Beykoz'daki dik eğimli, meyilli araziye oturan çatılarda ayak kaymasına tek bir gevşek kiremit yeter. Bakırköy gibi yaya trafiğinin yoğun olduğu caddelerde ise asıl tehlike aşağıdaki insanlardır.

• Cephe iskelesi kurulur; en azından saçak hattı boyunca koruyucu iskele şarttır
• Yatay yaşam hattı çekilir, paraşüt tipi emniyet kemeri bu hatta bağlanır
• Saçak altına moloz tutucu file, gerektiğinde çatı altına emniyet ağı gerilir
• Yaya geçişi bariyerle kapatılır, uyarı levhası konur, bir kişi yer gözcülüğü yapar
• Lodosta ve kuvvetli rüzgârda levha, sac ve örtü indirilmez; iş durdurulur
• Enerji hattına yakın cephede mesafe korunur, gerekirse ilgili kuruma haber verilir
• Gün sonunda çatıda gevşek malzeme, alet veya sökülmüş vida bırakılmaz

Çatı sökümü sırası: hangi katman önce iner?

Söküm, montajın tersidir; üstten aşağı, katman katman ilerler. Önce mahya kiremitleri ve altındaki harç alınır, ardından kaplama kiremitler mahyadan saçağa doğru toplanır. Böylece ustanın bastığı yer her zaman sağlam kalır. Kiremitten sonra çıta ve lata sökülür, altındaki su yalıtım örtüsü kesilerek indirilir. Tahta kaplama varsa çivileri tek tek çıkarılır; çivi başını tahtada bırakmak, sonraki ekibin ayağını ve elini keser.

En son mertek, aşık ve mahya direği sırası gelir. Dere sacları, baca dibi pahları ve oluklar ayrı alınır, çünkü bunlar metal atık olarak ayrışacaktır. Kartal ve Maltepe'de sık gördüğümüz hata, kiremit altındaki eski kum-harç dolgunun çatıda unutulmasıdır; karkas sökülürken bu dolgu bir anda aşağı boşalır.

Söküm sırasında binayı yağmurdan geçici koruma

Çatısı açılmış bina tek bir gece yağmurda kalırsa, verilen zarar sökümün kendisinden ağır olur. Marmara'da hava üç gün ötesi için güvenilmez; İzmit ve Kartepe tarafında öğleden sonra başlayan sağanak, Şişli ve Beşiktaş'ta lodosla gelen yan yağmur bunun günlük örneğidir. Bu yüzden çatıyı bir kerede tamamen açmayız.

• Çatı bölge bölge sökülür: bir yüz açılır, aynı gün kapatılır, sonra diğerine geçilir
• Branda gergin ve eğimli serilir, suyun akacağı yol bırakılır, göllenmeye izin verilmez
• Branda çıta ve lata ile mekanik sabitlenir; taş, tuğla veya moloz ağırlıkla tutturulmaz
• Oluk ve dere sacları mümkün olduğunca son aşamada sökülür, su tahliyesi ayakta kalır
• Çatı arasına ve üst kat tavanına ikinci kat naylon serilir
• Üst kat dairelerinin eşyaları örtülür, elektrik tesisatı ıslanmaya karşı kontrol edilir

Moloz ayrıştırma, indirme ve nakli

Söküm işinin yarısı molozdur. Sultanbeyli ve Çekmeköy'deki bitişik nizam yapılarda moloz bazen çatıdan çok daha fazla vakit alır. Serbest atma yoktur; moloz kaydırağı, kapalı kova veya vinçle indirme yapılır. Atığın karışık gitmesi hem yasal sorun hem de gereksiz nakliye demektir, bu yüzden ayrıştırma çatıda başlar.

• Kiremit, tuğla ve harç: inşaat-yıkıntı atığı olarak konteynere
• Ahşap mertek ve tahtalar: çivilerinden arındırılıp ayrı istiflenir
• Dere sacı, oluk, çinko ve vidalar: metal olarak ayrılır
• Cam yünü, taş yünü ve bitümlü örtü: ayrı torbalanır
• Asbestli levha hiçbiriyle karışmaz; etiketli, ayrı araçla sevk edilir
• Konteyner yeri için belediye izni alınır, konteyner gece örtülür
• Bina girişi, merdiven boşluğu ve asansör kapısı branda veya mukavva ile korunur
• İş bitiminde çatı yüzeyi ve saçak altı süpürülüp teslim edilir

Sac çatı sökümü ve sanayi bölgelerinde korozyon

Gebze, Dilovası ve Çayırova'daki fabrika, atölye ve depo çatılarında trapez sac hâkimdir. Deniz kıyısındaki tuzlu nem ile sanayi havasındaki kükürtlü bileşikler galvaniz kaplamayı yer; vidaların çevresinden başlayan pas zamanla levhayı kâğıt inceliğine getirir. Körfez ve Derince tarafında yıllarca bakımsız kalmış sac çatılarda levha, üstüne basan adamı taşımaz.

Bu yüzden sac sökümünde aşık üzerine yürüme tahtası veya dağıtım kirişi konur, kimse doğrudan levhaya basmaz. Polikarbon ışıklık levhalar daha da kırılgandır; kirlenince sacdan ayırt edilmez, en çok kaza oradan çıkar. Levhalar vidaları sökülüp bütün halinde alınır, kenarları jilet gibi kestiği için kesim eldiveni kullanılır. Rüzgârlı havada geniş sac levha yelken gibi savrulur; işletme üretimdeyse söküm yapılan bölümün altı mutlaka boşaltılır.

Söküm sonrası kontrol ve çatı sökümü hizmet bölgemiz

Çatı sökülünce binanın gerçek hâli ortaya çıkar. Betonarme hatıl üstündeki ankrajlar, mertek kesitleri, aşık aralıkları ve mahya direğinin oturduğu nokta ancak o zaman görülür. Deprem yönetmeliği sonrası güçlendirme gören binalarda genellikle çatı yükünün hafifletilmesi de konuşulur; ağır kum-harç dolgulu bir çatı yerine hafif karkas ve doğru kaplama seçilir. Söküm sonrası karkas fotoğraflanır, ölçüleri alınır ve yenileme kararı bu veriyle verilir.

Argi Çatı olarak İstanbul ve Kocaeli'nin tüm ilçelerinde çatı sökümü, eternit söküm ve çatı yıkım işleri yapıyoruz; Darıca, Gölcük, İzmit ve Gebze tarafındaki işlere de aynı ekiple çıkıyoruz. Keşif, söküm planı ve iskele programı için Hayrettin Usta'ya telefonla veya WhatsApp'tan ulaşabilirsiniz. Çatınızın fotoğrafını göndermeniz, keşif öncesinde işin kapsamını konuşmamızı kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Eternit çatıyı kendim sökebilir miyim?

Sökmeyin. Eski eternit levhalarda asbest bulunma ihtimali yüksektir ve levha kırıldığı anda gözle görülmeyen lifler havaya karışır. Bu iş, yetkilendirilmiş asbest sökücü belgesine sahip personelce, söküm planına göre ve atığın lisanslı tesise gönderilmesi şartıyla yapılır. Levhayı kürekle kırıp aşağı atmak hem sizi hem komşularınızı yıllar sonra ortaya çıkacak bir riske sokar.

Çatı sökümü sırasında binada oturulabilir mi?

Konut çatılarında genellikle oturmaya devam edilebilir, ama bazı kurallara uyulması gerekir. Çalışma boyunca pencereler kapalı tutulur, çatı arası ve üst kat tavanı naylonla korunur, iskele altındaki giriş yolu bariyerle güvenliğe alınır. Eternit sökümü yapılan günlerde üst kat dairelerinin havalandırma yapmaması ve balkonların kullanılmaması istenir. Sanayi yapılarında ise söküm yapılan bölümün altı üretim dahil tamamen boşaltılır.

Çatı açıkken yağmur yağarsa ne olur?

Bu riski yönetmenin yolu çatıyı bir kerede tamamen açmamaktır. Söküm bölge bölge yapılır; açılan yüz aynı gün branda ile kapatılır, branda gergin ve eğimli serilerek suyun akacağı yol bırakılır. Brandayı taş veya molozla tutturmak işe yaramaz, çıta ile mekanik sabitlemek gerekir. Marmara'da lodosla gelen yan yağmur öngörülemediği için oluk ve dere sacları da mümkün olduğunca son aşamada sökülür.

Söküm molozunu kim kaldırır, konteyner gerekiyor mu?

Moloz sökümün ayrılmaz parçasıdır ve ayrıştırılarak kaldırılır. Kiremit ve harç inşaat atığı, ahşap ve metal ayrı, asbestli levha ise tamamen ayrı sevk edilir. Sokak dar ya da park yoğunsa konteyner için belediyeden yer izni alınması gerekir; bunu keşif sırasında konuşup programa yazıyoruz. İş bitiminde çatı yüzeyi, saçak altı ve bina girişi süpürülüp temiz teslim edilir.

Çatı sökümü ne kadar sürer?

Süreyi belirleyen şey metrekareden çok işin koşullarıdır: iskele kurulumu, çatının eğimi, kaplama cinsi, molozun indirileceği yol ve hava durumu. Kiremit çatıda söküm hızlı ilerler, ancak eternit varsa tempo bilinçli olarak düşürülür çünkü levhalar kırılmadan tek tek inmek zorundadır. Yağmur beklenen günlerde çatı açılmaz, o gün hazırlık ve koruma işleri yapılır. Keşif sonrası size gün gün bir program veriyoruz.

Aktarma mı söküm mü gerektiğine nasıl karar verilir?

Karar, kaplamaya değil altındaki taşıyıcı karkasa bakılarak verilir. Kiremitler kırık ama mertek ve aşıklar sağlamsa, çürüyen birkaç eleman değiştirilerek aktarma yapılabilir. Ahşapta yaygın çürüme, sarkma, çivi tutmama veya çatı formunun bozulması varsa aktarma kısa ömürlü olur; o zaman söküm doğru karardır. Çatı arasına girip merteklerin altını ve saçak uçlarını elle kontrol etmeden bu kararı kimse veremez.